Op dinsdag 30 juni onthult de stad Leuven in de Kruidtuin het nieuwe kunstwerk k:scope. Met spiegels, prisma’s en woorden in vijf talen laat het werk van Filip Van Dingenen en Jean Katambayi Mukendi bezoekers letterlijk anders kijken en reflecteren over de blijvende impact van het koloniale verleden.
Het kunstwerk k:scope laat je de wereld op verschillende manieren bekijken. Spiegels en prisma’s spelen met reflectie en buigen het licht. De speelse structuur doet denken aan grafieken of statistieken. In het werk staan woorden in het Nederlands, Engels, Frans, Swahili en Lingala gegraveerd. Die gaan over macht en hoe die verdeeld wordt.
De kunstenaars kozen bewust voor de Kruidtuin als locatie. Het kunstwerk heeft er een directe relatie met de natuurlijke omgeving, maar is ook zichtbaar van buiten het park. Bezoekers vinden het werk naast de hoofdingang op de Kapucijnenvoer.
Het kunstwerk legt de nadruk op de blijvende impact van koloniale structuren, zoals uitsluiting en ongelijkheid. Door de speelsheid van de structuur nodigt het tegelijk uit tot interactie: bezoekers kunnen rond en door het werk wandelen, het aanraken, erop zitten… Want kijken is nooit neutraal. Elke blik wordt gevormd door geschiedenis, opvoeding, positie, macht. In koloniale en postkoloniale contexten heeft de blik, en zeker de zogenaamde ‘wetenschappelijke’ of ‘objectieve’ blik, lang gediend als instrument van controle. Wie werd bekeken? Wie mocht kijken? Wie mocht benoemen? Dit werk draait de rollen om. De blik wordt gespiegeld, vervormd, uitgedaagd.
Ontmoetingsplek en toekomst
Met k:scope willen de kunstenaars en stad Leuven een plek creëren voor ontmoeting en gesprek. Het kunstwerk nodigt uit om inzichten en ervaringen te delen en om kritisch na te denken over geschiedenis en identiteit.
We kunnen de koloniale geschiedenis niet terugdraaien, maar we kunnen wel als samenleving ons koloniale verleden én het heden kritisch bekijken. Dit kunstwerk is dan ook een aanleiding om stil te staan bij dekolonisatie. Stad Leuven wil die reflectie ook versterken met een jaarlijks programma rond het thema. Zo blijft het kunstwerk een motor om samen na te denken over dekolonisatie.
In de toekomst zal een tweede ontmoetingsplaats door de kunstenaars worden gecreëerd in Lubumbashi. Er zal een actieve dialoog worden aangegaan tussen beide plekken.
Aanleiding en traject
De datum van de inhuldiging is niet toevallig gekozen: op 30 juni 1960 werd Congo onafhankelijk van België. Met de inhuldiging van k:scope belicht de stad deze historische datum en onderstreept ze het belang van blijvende reflectie over het koloniale verleden en de impact ervan vandaag. Het kunstwerk kwam tot stand na een lang denkproces rond het dekoloniseren van de publieke ruimte.
Leuven heeft het voorrecht om thuis te zijn van zowel een grote en diverse diaspora als meerdere organisaties met expertise in internationale solidariteit, mensenrechten en inclusie. Samen met hen onderzocht de stad hoe men dekolonisatie in de praktijk kan brengen in Leuven. Een belangrijk thema werd het dekoloniseren van onze publieke ruimte. Elke Leuvenaar moet zich thuis kunnen voelen in de stad, zich kunnen herkennen en erkend voelen in de publieke ruimte. Na een oproep werden vijf concrete ideeën uitgewerkt: een muurschildering, een lezingenreeks en bijhorende podcast, dit kunstwerk en een audiowandeling.
Oproep aan beeldend kunstenaars
Begin 2025 lanceerde de stad een open oproep voor beeldend kunstenaars. Uit alle inzendingen selecteerde een professionele jury het voorstel van kunstenaars Filip Van Dingenen en Jean Katambayi Mukendi. Hun ontwerp benaderde dekolonisatie niet enkel als thema, maar nam het ook mee in de vorm en esthetiek. k:scope werd zo een werk dat niet alleen vertelt, maar ook doet ervaren. Het is geen pleidooi voor verzoening of representatie, maar stelt dominante ideeën in vraag en nodigt uit om anders te kijken en samen na te denken over hoe geschiedenis en machtsverhoudingen ook vandaag nog doorwerken in onze samenleving.
De concrete insteek van het kunstwerk werd samen met diverse experten en doelgroepen bepaald. Met k:scope krijgt Leuven er niet alleen een kunstwerk bij, maar ook een plek waar bezoekers blijven stilstaan bij hoe verleden en heden met elkaar verbonden zijn.
Over de kunstenaars
Filip van Dingenen (°1975) is een multidisciplinair kunstenaar die procesmatig werkt rond ecologische, etnografische en sociale kwesties. Hij is medeoprichter van de Ecole Mondiale in Brussel en deel van Jubilee, een door kunstenaars gerund platform voor artistiek onderzoek.
Jean Katambayi Mukendi (°1974) woont en werkt in Lubumbashi, waar hij deel is van Picha Association. Hij werkt met tekeningen, sculpturen en installaties. Daarbij vertrekt hij vaak vanuit wetenschappelijk onderzoek, de wiskunde en elektrische systemen. Zijn werk is momenteel te bezichtigen in de solotentoonstelling RATIO in MHKA, Antwerpen.
