In het najaar van 2026 belicht M Leuven voor het eerst de artistieke uitwisseling tussen Italië en de Lage Landen in de 16e eeuw. Met topstukken uit internationale musea vertelt de expo van 9 oktober tot 28 februari het boeiende verhaal van wederzijdse beïnvloeding, virtuoos vakmanschap en vernieuwingsdrang. Sculpturen, schilderijen, tekeningen en prenten tonen hoe kunstenaars uit de Lage Landen vanuit Italië hun stempel drukten op de vormentaal van de renaissance, en hoe beweging, uitwisseling en internationale netwerken kunst en cultuur voortstuwden. Een verhaal dat vandaag meer dan ooit aanspreekt.
Aan het begin van de 16e eeuw introduceerden voortrekkers zoals Jan Gossaert, Pieter Coecke van Aelst en Cornelis Floris de Italiaanse renaissance in Vlaanderen. Stilaan lieten Vlaamse beeldhouwers de gotische stijl definitief achter zich. Zo maak je in de expo kennis met Jacques Dubroecq, de eerste echte renaissancebeeldhouwer van de Lage Landen. Na zijn Italiëreis ging de hofkunstenaar van Maria van Hongarije als eerste aan de slag met wat hij over de Alpen had gezien. Ook het werk van overgangsfiguren als Jacques Jonghelinck krijgt een prominente plek in de expo.
Fiamminghi over de Alpen
De renaissance baande zich een weg naar Vlaanderen, maar ook heel wat Vlamingen vonden hun weg naar Italië. Zo reisde Giambologna (Jean (de) Boulogne) over de Alpen om nooit meer terug te keren. Vanuit zijn atelier in Firenze bouwde hij aan een vernieuwend en invloedrijk oeuvre. Zijn atelier werd een magneet voor talent uit het Noorden zoals Pietro Francavilla, Johann Gregor van der Schardt en Adriaen De Vries. Omstreeks 1575 waren Vlamingen met klinkende Italiaanse namen zoals Egidio Della Riviera, Nicolo Pippi en Coppe Fiammingo in Rome al even toonaangevend.
Door hun combinatie van technisch meesterschap en stilistische vernieuwing reikte de invloed van deze scultori fiamminghi over heel Europa; van de Scandinavische landen tot aan het Spaanse hof.
De tentoonstelling eindigt met de Brusselse beeldhouwersfamilie Duquesnoy, en de uit Utrecht afkomstige broers Robert en Andries De Nole. Hun werk toont hoe de Contrareformatie aan het einde van de 16e eeuw een nieuwe impuls gaf aan de religieuze beeldhouwkunst.
Topstukken
In de expo prijken 16e-eeuwse sculpturen uit de collectie van M naast andere topstukken uit internationale musea zoals het Bargello en Uffizi (Firenze), het Louvre (Parijs), V&A (Londen), Rijksmuseum (Amsterdam), Kunsthistorisches Museum (Wenen), de Vaticaanse collecties en diverse kerken en privécollecties. Mede dankzij deze indrukwekkende lijst van internationale bruikleengevers versterkt deze expo de positie van het museum als referentie voor middeleeuwse en renaissance beeldhouwkunst.
De tentoonstelling toont nieuwe inzichten over de artistieke uitwisseling tussen de Lage Landen en Italië, gebaseerd op recent onderzoek en bevestigt de positie van M als toonaangevend kenniscentrum voor middeleeuwse en renaissance beeldhouwkunst.
M als drijvende kracht achter internationaal onderzoeksnetwerk ARDS
De expo vloeit mee voort uit het onderzoek van ARDS, de Association for Research and Documentation on medieval and Renaissance Sculpture. M Leuven is de drijvende krachten achter dit internationale onderzoeksnetwerk, met curator en directeur oude kunst Marjan Debaene als coördinator. Het museum huisvest ook de wetenschappelijke bibliotheek en het documentatiecentrum van ARDS en beschikt over een uitzonderlijke collectie uit die periode.
In 2023 vond in Rome een colloquium plaats onder de noemer 'Beyond the Alps. Artistic Exchanges between the Low Countries and Italy in Medieval and Renaissance Sculpture'.
Het 13de ARDS-congres vindt plaats van 26 tot 27 november 2026 in M Leuven en heeft als onderwerp 'Innovative research tools and methodologies for the study of medieval and renaissance sculpture'.
