De 'Triptiek van de Kruisafneming' (ca. 1455-1460), een van de belangrijkste werken van de Leuvense schilder Dieric Bouts, keert begin juni 2026 terug naar de Koninklijke Kapel in de kathedraal van Granada. Voor een tentoonstelling in M Leuven en een uitzonderlijke restauratie door het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK) verbleef het schilderij drie jaar in België. Deze maand wordt het meesterwerk opnieuw opgesteld op zijn historische locatie.
Internationale samenwerking als vertrekpunt
In het kader van de tentoonstelling 'DIERIC BOUTS. Beeldenmaker' (2023-2024) in M Leuven zetten M, de Capilla Real en het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK), met steun van de Vlaamse overheid, een bijzondere samenwerking op. Voor het eerst in meer dan 500 jaar verliet de 'Triptiek van de Kruisafneming' van schilder Dieric Bouts (ca. 1415-1475) zijn bewaarplaats in Granada. Het bood een zeldzame kans om het drieluik grondig te laten analyseren en restaureren in België door de experts van het KIK. De geplande restauratiecampagne werd bovendien toegelicht aan het publiek in een tweede tentoonstelling, 'Atelier Bouts' (2024), eveneens in M Leuven.
Onderzoek en diagnose van het drieluik
Op 28 juni 2023 arriveerden de panelen in het KIK, waar specialisten ze met geavanceerde beeldvormingstechnieken documenteerden en onderzochten. Vanaf mei 2024 volgden analyses van het hout en de verflagen. Dit ging gepaard met kunsthistorisch onderzoek en mondde uit in een intensieve conservatie- en restauratiebehandeling, begeleid door een internationaal wetenschappelijk comité.
Na drie jaar heeft het drieluik een ingrijpende transformatie ondergaan.
Geavanceerde onderzoekstechnieken leverden nieuwe inzichten op in het ontstaan, de opbouw en de latere geschiedenis van het werk. Vooral het centrale paneel met de Kruisafneming verkeerde in een fragiele toestand, met ernstige schade aan de verflaag, met name ter hoogte van de voegen tussen de planken die samen het paneel vormen. Scans gemaakt met macro-X-stralenfluorescentie toonden daar de aanwezigheid van zink, een pigment dat pas vanaf de 19de eeuw werd gebruikt. Dat wijst erop dat deze zones toen werden overschilderd en geen originele verf meer bevatten.
Spectaculaire restauratie onthult verborgen details
De twee zijpanelen waren in betere staat maar niet-originele vernislagen gaven de kleuren van Bouts een doffe uitstraling. Tijdens de restauratie werden de vergeelde vernissen op de triptiek zorgvuldig weggehaald, net als de overschilderingen; soms met oplosmiddelen, soms met een scalpel. Dat is een bijzonder precieze en risicovolle ingreep, maar het resultaat was verbluffend: verborgen details kwamen opnieuw tevoorschijn, zoals fijn geschilderde elementen die volledig onder latere verflagen verborgen zaten.
De verf van de drie panelen werd vervolgens gestabiliseerd en beschadigingen opgevuld en geretoucheerd met omkeerbare materialen, volgens de strengste restauratieprincipes. Voor het reconstrueren van verloren details konden de experts gebruikmaken van een uitzonderlijke bron: hogeresolutiefoto’s van een zeer nauwkeurige kopie van het drieluik uit ca. 1500, bewaard in het Museo del Patriarca in Valencia.
Terugkeer en nieuwe presentatie in Granada
Voor het eerst in eeuwen komt de virtuositeit van Bouts op de 'Triptiek van de Kruisafneming' terug tot zijn recht via de rijkdom van het landschap en de architectuur, de fijne gelaatsuitdrukkingen, de textuur van luxueuze stoffen, de glans van harnassen en helmen en het subtiele spel van licht en schaduw.
In juni 2026 keert de 'Triptiek met de Kruisafneming' terug naar de Capilla Real. Ter gelegenheid van deze terugkeer organiseert de instelling een tentoonstelling in de kathedraal van Granada, met inhoudelijke en wetenschappelijke inbreng van M Leuven en het KIK. Daarnaast vindt een internationaal symposium plaats waarbij specialisten uit heel Europa hun onderzoek rond Bouts en zijn oeuvre delen.
