Er is al veel over de Vlaamse besparingsoperatie gezegd. In de volgende paragrafen focus ik even op cultuur én perspectief. Minister Caroline Gennez koos ervoor te besparen op budgetten voor culturele werkingen die zich onder of boven het Vlaamse niveau bevinden. Organisaties moeten voortaan bij het gemeentelijke of het federale niveau aankloppen, maar ook daar is helaas geen budgettaire marge. Wijzigingen die in het oog van de algemene begroting klein lijken, krijgen zo een grote impact, zowel bij de spelers in het culturele veld als bij de vele geëngageerde burgers die Vlaanderen rijk is. Voor sommige culturele erfgoedorganisaties is het zelfs een kwestie van leven of dood.
Waarom is er in de schoot van de regering geen debat geweest over het statuut van cultuur in de besparingsoperatie? Cultuur in het algemeen, en cultureel erfgoed in het bijzonder, is veel meer dan een bevoegdheid. Veel meer dan gewoon een begrotingspost. Het is onze geschiedenis en onze toekomst, en overstijgt de partijpolitiek. Cultuur, dat zijn de vele verhalen die onze gelaagde identiteit vormgeven. Het 'verhaal van Vlaanderen' sputtert zonder culturele motor. Een samenleving die door cultuurparticipatie verbinding en veerkracht bevordert, presteert op alle vlakken beter. Besparen op cultuur komt als een boemerang terug, met een ontspoord welzijnsbudget als gevolg en minder inkomsten via consumptie. Onze economie en onze samenleving zijn niet gebaat bij een neerwaartse spiraal van pessimisme en onzekerheid.
Het is sowieso moeilijk om in budgettair moeilijke tijden als geïsoleerde vakminister te werken. Het wordt nog moeilijker als de minister-president geen interesse toont voor cohesie binnen de regeringsploeg. Het wordt onmogelijk als een overlegcultuur ontbreekt. Hoe kan je een overkoepelende visie smeden, als je niet met collega's samenkomt, noch onder kabinetten afstemt? Deze begrotingsoefening lijkt niet meer dan een puzzel van tabellen. Onze samenleving laat zich echter niet samenvatten in een spreadsheet.
Er zouden heel wat overbodige subsidies sneuvelen, klopten rechtse politici zich op de borst. Voor politici lijkt het bon ton om de eigen machteloosheid te maskeren door ostentatief de 'tering naar de nering' te zetten en subsidielijnen te viseren. Een verkeerd begrepen primaat van de politiek, want Vlaanderen is groot geworden door het initiatief en het professionalisme van vele spelers. Actieve middenveldspelers hebben met de steun van de overheid kunnen floreren en hebben zo van Vlaanderen een plek met hoge levenskwaliteit gemaakt. Eentje die bovendien op de internationale kaart staat. Dat middenveld is het 'verhaal van Vlaanderen', onze kracht en onze troef. Met relatief kleine investeringen zorgt het beleid voor een wereld van verschil, letterlijk. Erg bitter voor het veld dat de politique politicienne dit niet ziet.
Binnen de culturele sector halen sommigen opgelucht adem, terwijl anderen in zak en as zitten. In een veld waar traditioneel een grote solidariteit heerst, dreigt ook hier spanning. Zonder er lang bij stil te staan, heeft het kabinet-Gennez verschillen tussen cultuurorganisaties op scherp gesteld. De professionele kunstensector voerde op voorhand campagnematig actie tegen de 10% besparingen die minister-president Diependaele van zijn collega's geëist had. De deadline voor het Kunstendecreet is 1 december 2026 en de vele aanvragers waarschuwden de minister voor een debacle nog voor de expertencommissies aan het werk zouden gaan. Samen met Literatuur Vlaanderen, het VAF, de Vlaamse Kunsteninstellingen, de landelijke musea en de circussector, ontspringen de kunstenorganisaties momenteel de dans. Het culturele erfgoed, het sociaal-cultureel werk en samenwerkingsvormen betalen daarentegen de rekening. Al heeft het mediaoffensief geloond, ook bij de professionele kunstenspelers regeert momenteel de onzekerheid. Wat komt er nog op ons af?
En tot slot, de regering wil een gezonde financiële basis creëren zodat toekomstige generaties niet opgezadeld worden met de lasten van het verleden, zo luidt het. Begroting in evenwicht, besparen, TINA… there is no alternative. Als je elk jaar opnieuw op zoek moet gaan waar je kan besparen, werkt het systeem niet naar behoren. Niet aan de inkomstenzijde, noch aan uitgavenzijde. De aanhoudende slechtnieuwsshow weegt op onze samenleving en zorgt voor toenemende spanningen. Bij schaarste wordt het al gauw elk voor zich. Het is de taak van toekomstgerichte politici om moed te tonen en perspectief te bieden, in een wereld waar mensen al genoeg paniekzaaierij om zich heen zien. Vertrouwen en mentale rust vormen immers de basis voor goed burgerschap en goed (samen)leven. Als je als politieke klasse dit perspectief minacht, ontstaat er een politieke neerwaartse spiraal richting extreemrechts. De vraag is dus: wie denkt de regering nu écht te dienen?
