Nadat begin augustus 2026 een massa jonge Marokkanen de Spaanse exclave Ceuta binnendrong, was de Spaanse premier Pedro Sánchez kop van jut voor de Europese rechterzijde, met de extreemrechtse Italiaanse premier Giorgia Meloni als grootste roeptoeter. Het gevolg was politiek opbod onder rechtse regeringen in Europa: het linkse Spanje zou massamigratie faciliteren. De framingmachine draaide op volle toeren. Even leek het erop dat het Schengenakkoord op de helling stond.
Het bleek uiteindelijk een politieke storm in een glas water. Enkele dagen later vond er een Europese migratietop plaats om de rangen te sluiten. Het perscommuniqué was duidelijk: "Europa staat achter Spanje en is klaar om het land te steunen bij de bescherming van de buitengrenzen tegen illegale migratie". De ministers prezen de snelle Spaanse reactie in Ceuta en betuigden hun medeleven na het dodelijke incident. Maar de politieke schade voor zij die geloven in de positieve bijdrage van migratie was een feit. Premier Bart De Wever (N-VA) mocht dan wel "enige empathie" voor zijn democratisch verkozen Spaanse collega voelen, volgens hem was het "wel duidelijk dat wij in Europa onze grenzen moeten sluiten." Het hondenfluitje rond migratie bewees andermaal zijn dienst.
Het beeld van Fort Europa dat de rechtse bewindslui uitdragen, staat nochtans haaks op de liberale arbeidsmarkt die de werkgevers - toch vaak objectieve bondgenoten van rechts - propageren. Zo was de 'Wir schaffen das' van de Duitse bondskanselier Angela Merkel in de vluchtelingencrisis van 2015 mee ingegeven door het enthousiasme van de Duitse werkgevers over nieuwe werkkrachten op de arbeidsmarkt. En ook in eigen land stellen onze bedrijven maar wat graag buitenlanders te werk. VOKA en VBO zien met lede ogen aan dat de regering-De Wever migratie beperkt. Ze waarschuwen voor een terugval van economische activiteit in een vergrijzend Europa.
Dat is overigens helemaal in lijn met de historische migratie van grote groepen Turken, Marokkanen, Italianen, Grieken en Spanjaarden naar West-Europa na de Tweede Wereldoorlog. Ook die migratie had toen in de eerste plaats een economische insteek. Nieuwe arbeidskrachten waren nodig om de groeiende industrie, de steenkoolmijnen op kop, te dienen. Die schaarste had te maken met het zware werk en kleiner wordende gezinnen. Journalist Tom Naegels, die de periode 1944 tot 1978 bestudeerde, is stellig: "Zonder hen was er geen grote sprong voorwaarts geweest in de jaren 1960". Meer nog: Naegels documenteert dat tussen 1962 en 1967 illegale immigratie aangemoedigd werd omdat er zoveel arbeiders nodig waren. "Vijf jaar lang heeft België clandestiene, illegale immigratie zelfs gestimuleerd omdat dat sneller en goedkoper was. Regulier rekruteren duurde te lang en je moest voor die mensen ook een vliegticket betalen. Dat was duurder dan als mensen op eigen houtje kwamen." Ook de Koude Oorlog en het typische anticommunisme maakten dat bewindslui de islamitische waarden van de gastarbeiders als een voordeel zagen. Liever rustige, gelovige mensen, dan revolutionaire syndicalisten.
We kregen liberale politiek zonder sociaal beleid. Terwijl de werkgevers van de lusten genoten, waren de lasten voor de gemeenschap. En die was daarop niet voorzien: huisvesting en onderwijs bleven achter, wat voor spanning en ongelijkheid zorgde. Zoals zo vaak bleek ook het integratiebeleid een kwestie van centen. Er werd wel aan integratie gedaan, maar met de vinger op de knip. Scholen waren niet klaar om anderstalige kinderen op te vangen en moesten improviseren. Het duurde dertig jaar, tot eind jaren 1970, vooraleer er voorzichtige, eerste stappen werden gezet in hun begeleiding. Intussen was met de oliecrisis van 1974 de goesting om gastarbeiders te werk te stellen aardig bekoeld en geldt er sindsdien officieel een migratiestop. Ook werd een hele integratiesector uitgebouwd met focus op het Nederlands. En toch is er bij velen een buikgevoel dat migratie alleen maar problemen geeft. Een samenleving zonder migratie verarmt nochtans op verschillende vlakken.
Terug naar Spanje, een land met heel wat migratie uit Afrika, maar ook en vooral uit Latijns-Amerika. Spanje staat positief tegenover migranten en vluchtelingen. In 2015 waren er nog grote manifestaties om vluchtelingen welkom te heten. Tien jaar later betuigt de linkse regering van Sánchez respect aan alle werkkrachten, of ze nu uit Spanje of de rest van de wereld komen, en slaagt ze er net daarom in een sociaal bestel uit te bouwen. Momenteel is Spanje een van de weinige groeieconomieën in Europa, met prima financiële ratings. Onder het linkse bestuur van Sánchez hebben er nog nooit zo veel mensen aan de sociale zekerheid bijgedragen. Net wat rechts Europa altijd zegt te willen. Pittig detail: Spanje doet dat onder meer via een plan tot regularisatie van honderdduizenden mensen zonder papieren.
Toen Ceuta met een toevloed van Marokkaanse gelukzoekers geconfronteerd werd, verweten verschillende Europese leiders Sánchez dat hij de bestorming met die regularisatie zelf in de hand had gewerkt. Onterecht, want de voorwaarden voor regularisatie verschillen erg van de situatie in de exclave. Het plan richt zich immers op mensen die al langere tijd in Spanje verblijven, met een bewijs van ten minste 5 maanden ononderbroken verblijf voor de deadline van 30 juni 2026. Aanvragers mogen geen strafblad of crimineel verleden hebben. De Spaanse regering heeft de doelstellingen duidelijk gecommuniceerd: (i) de vergrijzing van de bevolking opvangen en de economie stimuleren, (ii) migranten die al in de schaduweconomie werken toegang geven tot een legale status en belastingen laten betalen, en (iii) de sociale zekerheid en de financiering van de pensioenen versterken. De maakbaarheid van de samenleving, daar geloven de Spaanse socialisten en hun regeringspartners in. En ze verdedigen deze lijn openlijk, met de economische cijfers als steun in de rug.
Als Belg of Vlaming kan je er alleen maar van dromen. Want hier beheersen angst en goedkoop populisme nog steeds de politieke debatten wanneer het om migratie of diversiteit gaat. Hoe verklaar je anders dat een minister mordicus visa weigert aan Palestijnse beursstudenten uit Gaza? "Gegijzeld door politieke spelletjes", stelt KU Leuven rector Severine Vermeire het scherp. En hoe leg je uit dat bij een nijpend lerarentekort een leerkracht wordt ontslagen enkel en alleen omdat ze een hoofddoek draagt? Is goed onderwijs dan minder belangrijk dan een religieus teken? Het is ideologische verkramptheid waar niemand beter van wordt. Wie toont er vijf minuten politieke moed?
Over naar Leuven, waar 40% van de inwoners een link met migratie en 20% een buitenlandse nationaliteit heeft. Met een politiek van nabijheid slagen we erin om migratie te doen werken. Heel bewust. Omdat in Leuven je toekomst telt, niet je afkomst. Omdat we cohesie in onze samenleving belangrijk vinden, mensen willen zien groeien en weten dat een dergelijke houding voor economische ontwikkeling zorgt. Daarvoor zijn heel wat instellingen en organisaties dag in dag uit in de weer: diensten van KU Leuven en Stad Leuven, buurtcentra, De Nomade, LIGO, International House, buddybegeleiding in scholen, taalcoaches, de Bib Leuven, attente wijkpolitie en ga zo maar door. Elke dag werken zij keihard om iedereen volop te laten participeren aan de samenleving. Geen woorden, maar daden dus.
Dat we als Leuvense sociaaldemocraten, met burgemeester Mohamed Ridouani op kop, uitdragen dat de samenleving maakbaar is als we de juiste keuzes maken, loont ook electoraal. Met een monsterscore van 41,7%, en 23 op de 47 zetels, startten we in 2025 de nieuwe legislatuur. Vlaams Belang en PVDA hebben in Leuven elk 1 zetel. En er zijn nochtans ook hier heel wat mensen met twijfels over de toekomst. Maar dat we niet willen scoren op de kap van de medemens, of hij nu een politieke collega of een migrant is, creëert een context van mogelijkheden. Ja, is er veel mogelijk als we samen vooruit willen. Linkse politiek is niet de oorzaak van migratie, maar wel de oplossing. Want linkse politiek is bekwaam en voluntaristisch in het vormgeven van de toekomst voor allen.
